 |
 |
 |
 |
 |
 |
دیگر مطالب مجموعه
سوزاندن بیت حضرت زهرا (س) در منابع اهل سنت 1 < شهادت حضرت زهرا سلام الله علیها < نورانیت
سوزاندن بیت حضرت زهرا (س) در منابع اهل سنت 1
عبدالعزيز نعماني در نقد اسناد و مدارك تاريخي حاكي از به شهادت رسيدن حضرت فاطمه زهرا عليها السلام مينويسد
يكي ديگر از راويان اين داستان ابن قتيبه عبدالله بن مسلم دينوري است كه در كتاب الامامه و السياسه ميگويد:
ابوبكر درباره ی گروهي كه از بيعت با او خودداري كرده و پيرامون علي گرد آمده بودند پرسيد و عمر را پيش آنان فرستاد. عمر به خانه علي آمد و آنان را آواز داد ولي آنان بيرون نيامدند پس عمر هيزم خواست و گفت: سوگند به آن كه جان عمر در دست اوست اگر بيرون نياييد خانه را با هر كه در آن است به آتش خواهم كشيد
به او گفتند: اگر فاطمه در آنجا باشد چه؟
گفت: حتي اگر او در آنجا باشد.
پس همه جز علي بيرون آمدند و بيعت كردند. به نقل از: الامامه و السياسه ج 1،ص12
برخي با استناد از كتاب الامامه و السياسه كه به زعم آنان نويسنده آن ابن قتيبه دينوري كه مسلك سني داشته سعي نموده اند تا از اين طريق شهادت حضرت فاطمه به اثبات برسانند در حالي كه در اين استناد دو اشكال وجود دارد.
اول آنكه از روايت الامامه و السياسه چنين بر ميآيد كه حضرت عمر صرفا به تهديد بسنده نمود و مخالفان را متقاعد ساخت تا بيعت نمايند و در جهت سوزاندن خانه حضرت فاطمه و حمله به آن بانوي گرامي هيچگونه اقدامي ننمود.
دوم انكه كتاب الامامه و السياسه تاليف ابن قتيبه دينوري نمي باشد و علما در انتساب آن به ابن قتيبه دينوري ترديد دارند. (فصلنامه نداي اسلام، شماره3، مقاله فاطمه زهرا از ولادت تا افسانه شهادت ص69-70
در اين نوشتار سعي داريم تا به اختصار، به بررسي ادعاهاي عبدالعزيز نعماني دباره استناد و دلالت اين مدرك مهم تاريخي بپردازيم
قبل از آنكه به بررسي استناد كتاب الامامه و السياسه به ابن قتيبه بپردازيم اين نكته مهم را يادآور ميشويم كه :
ثبت و ضبط تهديد عمر مبني بر به آتش كشيدن خانه فاطمه عليها السلام تنها به كتاب الامامه و السياسه اختصاص نداشته و تصريحات حاكي از صحت وقوع اين ماجرا را در ساير منابع معتبر مكتب خلفا نيز مي توان مشاهده نمود
جالب تر آنكه اين تصريحات در منابع و ماخذي مندرج مي باشند كه جاي هيچ گونه ترديدي در انتساب آنها به نويسندگانشان وجود ندارد.
برخي از اين منابع عبارتند از:
1-انساب الاشراف (تاليف :بلاذري، متوفاي 279)، ج1،ص586،رقم 1184، چاپ مصر.
2-تاريخ الامم و الملوك (تاليف: طبري، متوفاي 310)، ج2،ص443،چاپ بيروت.
3-العقد الفريد (تاليف: ابن عبد ربه، متوفاي 328)، ج5، ص13-14، چاپ بيروت ، 1404ق (=ج3، ص64، چاپ مصر، 1353 ق.)
4-المختصر في اخبار البشر(تاليف: ابوالفداء ، متوفاي 732)، ج1، ص156، چاپ بيروت (=ج1، ص 165، چاپ مصر
همان طور كه ملاحظه مي فرماييد ثبت و ضبط تهديد عمر مبني بر احراق بيت فاطمه عليه السلام تنها به كتاب الامامه و السياسه اختصاص نداشته و با استناد به منابع فوق مي توان گفت:
جاي هيچ شكي در تهديد عمر مبني بر، به آتش كشيدن خانه حضرت زهرا عليها السلام وجود ندارد و وقع اين ماجرا از حوادث قطعي و ترديدناپذير در تاريخ اسلام مي باشد
كتاب الامامه و السياسه نوشته ابن قتيبه دينوري است
اين كتاب بارها با نام مولف آن يعني ابن قتيبه دينوري، متوفاي 276 در مصر و ساير كشورها به چاپ رسيده است.
علاوه بر اين بسياري از علماي اهل سنت به تاليف اين كتاب توسط ابن قتيبه و صحت انتساب آن به وي تصريح نموده اند. برخي تصريحات اهل سنت به صحت انتساب كتاب الامامه و السياسه به ابن قتيبه بدين شرح ميباشد:
1-ابوبكر بن العربي در كتاب العواصم من القواصم صفحه 248
2-نجم الدين عمر بن محمد مكي مشهور به ابن فهد در كتاب اتحاف الوري باخبار ام القري ذيل حوادث سال 93 قمري.
3-قاضي ابوعبدالله تنوزي معروف به ابن شباط در كتاب الصله السمطيه فصل دوم باب 34.
4-ابن حجر هيتمي در كتاب تطهير الجنان و اللسان صفحه 72.
5-ابن خلدون در كتاب العبر و ديوان المبتداء و الخبر معروف به تاريخ ابن خلدون جلد دوم صفحه 166.
6-تقي الدين فاسي مكي در كتاب العقد الثمين جلد ششم صفحه 72.
7-شاه سلامه الله در كتاب معركه الاراء صفحه 126
اظهارات شخصيت هاي فوق كه همگي از بزرگان اهل سنت مي باشند مويد صحت انتساب كتاب الامامه و السياسه به ابن قتيبه مي باشد
همچنين برخي از محققان معاصر عرب نيز به تاليف اين كتاب توسط ابن قتيبه تصريح نموده اند.
برخي تصريحات محققان معاصر عرب به صحت انتساب كتاب الامامه و السياسه به ابن قتيبه بدين شرح ميباشد:
1-فريد و جدي در كتاب دائره المعارف القرن العشرين جلد دوم، صفحه 749 و صفحه 754 .
2-عمر رضا كحاله در كتاب معجم المولفين جلد دوم صفحه 297
مهمترين دلايل مخالفان انتساب كتاب الامامه و السياسه به ابن قتيبه را در چهار محور مي توان گردآوري نمود ر.ك: مقاله دراسه في كتب ابن قتيبه (تاليف : عبدالله جبوري) مجله آداب المستنصريه ش2، ص 245، مقدمه كتاب عيون الاخبار تاليف: محمد اسكندري ج1، ص25، مقدمه كتاب المعارف تاليف: ثروت عكاشه ص59.
محور يكم)
مولف در متن كتابش از بانويي نقل قول كرده است كه در سال 92 قمري شاهد فتح اندلس بوده است و اين مطلب با سال حيات ابن قتيبه سازگاري ندارد
محور دوم)
مولف در متن كتابش از ابوليلي نقل قول كرده است در حالي كه وي به سال 148 قمري قاضي كوفه بوده است و اين مطلب با سال حيات ابن قتيبه سازگاري ندارد
محور سوم)
در متن كتاب آمده است كه مولف آن در شهر دمشق بوده است در حالي كه ابن قتيبه از شهر بغداد جز به شهر دينور نرفته است
محور چهارم)
مولف در كتابش از حمله موسي بن نصير به مراكش ياد مي كند در حالي كه اين شهر در سال 454 قمري بنا شده است و اين مطلب با سال حيات ابن قتيبه سازگاري ندارد!
پاسخ به محورهاي چهارگانه
ر.ك: مقاله كتاب الامامه و السياسه تاليف: جبرائيل جبور مجله الابحاث ش 3 سال سيزدهم ص388-389
پاسخ به محور يكم)
در سند نام برخي از افراد ساقط شده است چنانچه در برخي نسخههاي كتاب عبارت ذكروا به چشم ميخورد
پاسخ به محور دوم)
روش ابن قتيبه چنين بوده است كه مطالب را بيواسطه از ابن ابي ليلي نقل مينموده است چنانچه در تاليف كتاب المعارف هم همين رويه را به كار برده است
پاسخ به محور سوم)
از مطالعه دقيق كتاب مي توان دريافت كه در آن هيچ اشاره صريحي مبني بر اقامت مولف آن در شهر دمشق به چشم نميخورد
پاسخ به محور چهارم)
در چاپ سال 1331 نامي از مراكش نيامده است و تنها نام مغرب به چشم ميخورد.
به احتمال زياد گاينگوس، خاورشناس اسپانيايي در تشخيص قلمرو حكومت موسي بن نصير دچار اشتباه گرديده و نام مراكش را به متن كتاب افزوده است.
آيا كتاب الامامه و السياسه تاليف ابن حزم اندلسي، متوفاي 456 است؟
وي فرقههايي كه به اسلام اقرار دارند را به پنج گروه تقسيم ميكند: اهل سنت، معتزله، مرجئه، شيعه و خوارج. از ديدگاه ابن حزم همه اين فرقهها گمراهند جز اهل سنت كه وي آنان را اهل الحق و جز ايشان را اهل البدعه مينامد (ر.ك: الفصل، ج2، ص106-107)
جالب است كه جبرائيل جبور پس از رد ادله مخالفين انتساب كتاب الامامه و السياسه به ابن قتيبه با استناد به كتاب الذخيره في محاسن اهل الجزيره تاليف: ابن بسام مينويسد:
مولف كتاب الامامه و السياسه ابن حزم ميباشد!
در نقد ادعاي فوق به طرح يك پرسش اكتفا مينماييم:
چرا قاضي ابوبكربن العربي متوفاي 543 كه با ابن حزم معاصر بوده و آثار وي را به خوبي ميشناخته است به صراحت كتاب الامامه و السياسه را به ابن قتيبه نسبت داده است؟ ر.ك: العواصم من القواصم ص 245 و 248
ابوبكر درباره ی گروهي كه از بيعت با او خودداري كرده و پيرامون علي گرد آمده بودند پرسيد و عمر را پيش آنان فرستاد. عمر به خانه علي آمد و آنان را آواز داد ولي آنان بيرون نيامدند پس عمر هيزم خواست و گفت: سوگند به آن كه جان عمر در دست اوست اگر بيرون نياييد خانه را با هر كه در آن است به آتش خواهم كشيد
به او گفتند: اگر فاطمه در آنجا باشد چه؟
گفت: حتي اگر او در آنجا باشد.
پس همه جز علي بيرون آمدند و بيعت كردند. به نقل از: الامامه و السياسه ج 1،ص12
برخي با استناد از كتاب الامامه و السياسه كه به زعم آنان نويسنده آن ابن قتيبه دينوري كه مسلك سني داشته سعي نموده اند تا از اين طريق شهادت حضرت فاطمه به اثبات برسانند در حالي كه در اين استناد دو اشكال وجود دارد.
اول آنكه از روايت الامامه و السياسه چنين بر ميآيد كه حضرت عمر صرفا به تهديد بسنده نمود و مخالفان را متقاعد ساخت تا بيعت نمايند و در جهت سوزاندن خانه حضرت فاطمه و حمله به آن بانوي گرامي هيچگونه اقدامي ننمود.
دوم انكه كتاب الامامه و السياسه تاليف ابن قتيبه دينوري نمي باشد و علما در انتساب آن به ابن قتيبه دينوري ترديد دارند. (فصلنامه نداي اسلام، شماره3، مقاله فاطمه زهرا از ولادت تا افسانه شهادت ص69-70
در اين نوشتار سعي داريم تا به اختصار، به بررسي ادعاهاي عبدالعزيز نعماني دباره استناد و دلالت اين مدرك مهم تاريخي بپردازيم
قبل از آنكه به بررسي استناد كتاب الامامه و السياسه به ابن قتيبه بپردازيم اين نكته مهم را يادآور ميشويم كه :
ثبت و ضبط تهديد عمر مبني بر به آتش كشيدن خانه فاطمه عليها السلام تنها به كتاب الامامه و السياسه اختصاص نداشته و تصريحات حاكي از صحت وقوع اين ماجرا را در ساير منابع معتبر مكتب خلفا نيز مي توان مشاهده نمود
جالب تر آنكه اين تصريحات در منابع و ماخذي مندرج مي باشند كه جاي هيچ گونه ترديدي در انتساب آنها به نويسندگانشان وجود ندارد.
برخي از اين منابع عبارتند از:
1-انساب الاشراف (تاليف :بلاذري، متوفاي 279)، ج1،ص586،رقم 1184، چاپ مصر.
2-تاريخ الامم و الملوك (تاليف: طبري، متوفاي 310)، ج2،ص443،چاپ بيروت.
3-العقد الفريد (تاليف: ابن عبد ربه، متوفاي 328)، ج5، ص13-14، چاپ بيروت ، 1404ق (=ج3، ص64، چاپ مصر، 1353 ق.)
4-المختصر في اخبار البشر(تاليف: ابوالفداء ، متوفاي 732)، ج1، ص156، چاپ بيروت (=ج1، ص 165، چاپ مصر
همان طور كه ملاحظه مي فرماييد ثبت و ضبط تهديد عمر مبني بر احراق بيت فاطمه عليه السلام تنها به كتاب الامامه و السياسه اختصاص نداشته و با استناد به منابع فوق مي توان گفت:
جاي هيچ شكي در تهديد عمر مبني بر، به آتش كشيدن خانه حضرت زهرا عليها السلام وجود ندارد و وقع اين ماجرا از حوادث قطعي و ترديدناپذير در تاريخ اسلام مي باشد
كتاب الامامه و السياسه نوشته ابن قتيبه دينوري است
اين كتاب بارها با نام مولف آن يعني ابن قتيبه دينوري، متوفاي 276 در مصر و ساير كشورها به چاپ رسيده است.
علاوه بر اين بسياري از علماي اهل سنت به تاليف اين كتاب توسط ابن قتيبه و صحت انتساب آن به وي تصريح نموده اند. برخي تصريحات اهل سنت به صحت انتساب كتاب الامامه و السياسه به ابن قتيبه بدين شرح ميباشد:
1-ابوبكر بن العربي در كتاب العواصم من القواصم صفحه 248
2-نجم الدين عمر بن محمد مكي مشهور به ابن فهد در كتاب اتحاف الوري باخبار ام القري ذيل حوادث سال 93 قمري.
3-قاضي ابوعبدالله تنوزي معروف به ابن شباط در كتاب الصله السمطيه فصل دوم باب 34.
4-ابن حجر هيتمي در كتاب تطهير الجنان و اللسان صفحه 72.
5-ابن خلدون در كتاب العبر و ديوان المبتداء و الخبر معروف به تاريخ ابن خلدون جلد دوم صفحه 166.
6-تقي الدين فاسي مكي در كتاب العقد الثمين جلد ششم صفحه 72.
7-شاه سلامه الله در كتاب معركه الاراء صفحه 126
اظهارات شخصيت هاي فوق كه همگي از بزرگان اهل سنت مي باشند مويد صحت انتساب كتاب الامامه و السياسه به ابن قتيبه مي باشد
همچنين برخي از محققان معاصر عرب نيز به تاليف اين كتاب توسط ابن قتيبه تصريح نموده اند.
برخي تصريحات محققان معاصر عرب به صحت انتساب كتاب الامامه و السياسه به ابن قتيبه بدين شرح ميباشد:
1-فريد و جدي در كتاب دائره المعارف القرن العشرين جلد دوم، صفحه 749 و صفحه 754 .
2-عمر رضا كحاله در كتاب معجم المولفين جلد دوم صفحه 297
مهمترين دلايل مخالفان انتساب كتاب الامامه و السياسه به ابن قتيبه را در چهار محور مي توان گردآوري نمود ر.ك: مقاله دراسه في كتب ابن قتيبه (تاليف : عبدالله جبوري) مجله آداب المستنصريه ش2، ص 245، مقدمه كتاب عيون الاخبار تاليف: محمد اسكندري ج1، ص25، مقدمه كتاب المعارف تاليف: ثروت عكاشه ص59.
محور يكم)
مولف در متن كتابش از بانويي نقل قول كرده است كه در سال 92 قمري شاهد فتح اندلس بوده است و اين مطلب با سال حيات ابن قتيبه سازگاري ندارد
محور دوم)
مولف در متن كتابش از ابوليلي نقل قول كرده است در حالي كه وي به سال 148 قمري قاضي كوفه بوده است و اين مطلب با سال حيات ابن قتيبه سازگاري ندارد
محور سوم)
در متن كتاب آمده است كه مولف آن در شهر دمشق بوده است در حالي كه ابن قتيبه از شهر بغداد جز به شهر دينور نرفته است
محور چهارم)
مولف در كتابش از حمله موسي بن نصير به مراكش ياد مي كند در حالي كه اين شهر در سال 454 قمري بنا شده است و اين مطلب با سال حيات ابن قتيبه سازگاري ندارد!
پاسخ به محورهاي چهارگانه
ر.ك: مقاله كتاب الامامه و السياسه تاليف: جبرائيل جبور مجله الابحاث ش 3 سال سيزدهم ص388-389
پاسخ به محور يكم)
در سند نام برخي از افراد ساقط شده است چنانچه در برخي نسخههاي كتاب عبارت ذكروا به چشم ميخورد
پاسخ به محور دوم)
روش ابن قتيبه چنين بوده است كه مطالب را بيواسطه از ابن ابي ليلي نقل مينموده است چنانچه در تاليف كتاب المعارف هم همين رويه را به كار برده است
پاسخ به محور سوم)
از مطالعه دقيق كتاب مي توان دريافت كه در آن هيچ اشاره صريحي مبني بر اقامت مولف آن در شهر دمشق به چشم نميخورد
پاسخ به محور چهارم)
در چاپ سال 1331 نامي از مراكش نيامده است و تنها نام مغرب به چشم ميخورد.
به احتمال زياد گاينگوس، خاورشناس اسپانيايي در تشخيص قلمرو حكومت موسي بن نصير دچار اشتباه گرديده و نام مراكش را به متن كتاب افزوده است.
آيا كتاب الامامه و السياسه تاليف ابن حزم اندلسي، متوفاي 456 است؟
وي فرقههايي كه به اسلام اقرار دارند را به پنج گروه تقسيم ميكند: اهل سنت، معتزله، مرجئه، شيعه و خوارج. از ديدگاه ابن حزم همه اين فرقهها گمراهند جز اهل سنت كه وي آنان را اهل الحق و جز ايشان را اهل البدعه مينامد (ر.ك: الفصل، ج2، ص106-107)
جالب است كه جبرائيل جبور پس از رد ادله مخالفين انتساب كتاب الامامه و السياسه به ابن قتيبه با استناد به كتاب الذخيره في محاسن اهل الجزيره تاليف: ابن بسام مينويسد:
مولف كتاب الامامه و السياسه ابن حزم ميباشد!
در نقد ادعاي فوق به طرح يك پرسش اكتفا مينماييم:
چرا قاضي ابوبكربن العربي متوفاي 543 كه با ابن حزم معاصر بوده و آثار وي را به خوبي ميشناخته است به صراحت كتاب الامامه و السياسه را به ابن قتيبه نسبت داده است؟ ر.ك: العواصم من القواصم ص 245 و 248
|
تاکنون: 
